Organy w kościele św. Pawła Ap. w Bielsku-Białej

Data 2010/05/10 18:30:00 | Temat: Organy

   


Oto fragment materiału dźwiękowego i wideo prezentującego nasze organy!!!

Firma - źródło pochodzenia instrumentu:

  • 1871 - początek działalności rodziny Metzler. Jacob Metzler zakłada pierwszy warsztat organmistrzowski.
  • 1924 - powstaje firma J. Metzler & Söhne.
  • 1931 - początek istnienia obecnej siedziby w Dietikon koło Zurichu, niedługo potem firmę przejmuje Oscar Metzler.
  • 1949 - firma przemianowana na O. Metzler & Söhne (Oscar-senior i Oscar-junior) - pod tą nazwą buduje instrument znajdujący się w naszym kościele.
  • 1951 - powstaje instrument oznaczony numerem 205, będący jednym z pierwszych po przejściu na barokową koncepcję dyspozycji i brzmienia organów. To ten, który później (w nowej szafie) znajdzie się w naszym kościele.
       
  • 1975 - Firma przemianowana na Metzler Orgelbau.
  • 1986 - umiera Oscar-senior budowniczy naszych organów.
  • 1990 - odejście na emeryturę Oscara Metzlera-juniora.
  • 2006 - firmę przejmują Andreas i Mathias - bratankowie Oscara-juniora, obecni właściciele Metzler Orgelbau AG.
Firma w swoim statucie wyraźnie wskazuje na liturgiczne zastosowanie swoich instrumentów. Nigdy jej celem nie było tworzenie instrumentów koncertowych, emanujących potęgą brzmienia kosztem barwy. Organy tej firmy mają podstawową cechę, od lat dostrzeganą i docenianą przez odbiorców: swą niespotykanie szlachetną barwą NAPRAWDĘ(!) kierują serca słuchaczy ku Bogu. Najwyższa jakość materiałów, niespotykana nigdzie indziej, wręcz przesadna precyzja wykonania poszczególnych elementów czynią instrumenty metzlerowskie niezwykle wartościowymi, indywidualistycznymi i niezawodnymi.

Najsłynniejsze organy Metzlera:

  • Katedra Św. Piotra w Genewie: opus 377, 4 manuały + pedał, 67 głosów;
  • Grossmünster w Zurichu: opus 301, 4 manuały + pedał, 67 głosów;
  • Kościół Uniwersytecki w Cambridge: opus 484, 3 manuały + pedał, 42 głosy;
  • Kościół Św. Jana we Freiburgu: opus 517, 3 manuały + pedał, 50 głosów;
  • Katedra w Salzburgu: opus 554, 3 manuały + pedał, 58 głosów;
  • Kościół franciszkański w Salzburgu: opus 559, 3 manuały + pedał, 50 głosów oraz:
  • Katedra w Antwerpen: (44 głosy),
  • Katedra w Monza: (29 głosów),
  • Kościół Św. Pawła w Bern: (37 głosów),
  • Kościół Św. Vincentego w Montreaux: (24 głosy).

Organy w kościele Św. Pawła w Bielsku - Białej.

Nasz instrument został wybudowany w 1951 roku i początkowo przeznaczony był dla jednego z kościołów w Barcelonie. Ostatecznie jednak znalazł się w szwajcarskim Meilen, gdzie przed montażem została zmieniona jego dyspozycja na barokową. Znajdowały się tam do około 2001 roku po czym zostały zakupione przez legnicką firmę In Plenum Mariana Majchera, która zajmuje się demontażem i dystrybucją używanych organów. Zainteresował się nimi p. Jerzy Kukla i wraz z ówczesnym proboszczem ks. Stanisławem Wawrzyńczykiem oraz poprzednim organistą, Krzysztofem Przemykiem, podjęli starania sprowadzenia instrumentu do naszego kościoła. Początkowo miały być one zmontowane w istniejącej, oryginalnej szafie zaraz po przywiezieniu. Pojawił się jednak problem wynikający z zupełnej dysproporcji tejże szafy z wnętrzem kościoła (w oryginale instrument nie przekraczał 4m wysokości a wizja architektoniczna prospektu zupełnie nie pasowała do nowego wnętrza). To wszystko wiązało się z podjęciem ogromnego przedsięwzięcia wykonania nowej, proporcjonalnej szafy, stylistycznie zgodnej z wnętrzem kościoła oraz przebudowy instrumentu w celu jego adaptacji. Autorem całokształtu koncepcji nowego instrumentu jest pochodzący z naszej parafii, organmistrz-wirtuoz, p. Jerzy Kukla obecnie mieszkający w Lublinie.
W lutym 2009 rozpoczęły się prace przy budowie nowej dębowej szafy organowej wg. projektu p. Jerzego Kukli. Tego niełatwego zadania (orientacyjne wymiary nowej szafy: 8m wysokości, 6m szerokości i 3m głębokości!) podjął się p. Tadeusz Kupczak z Ciśca i jego Pracownicy: Andrzej Bednarz, Tadeusz Słowik, Stanisław Sobel, Michał Tyrlik i pomagał Jakub Stefanków.
Tadeusz Kupczak          

W styczniu 2010 rozpoczęły się prace już przy samym instrumencie. Pracowali:
  • Jerzy Kukla, kierownik prac - projekt szafy i prospektu, koncepcja architektoniczna wnętrza organów, wszelkie prace organmistrzowskie, intonacja i strojenie,
  • Henryk Zuń - prace związane z zadęciem w organach (miechy, kanały, wiatrownice)
  • Dawid Sucharski - prace stolarskie wewnątrz instrumentu, instalacja elektroniczna,
  • Michał Klepacki - pomoc przy intonacji i strojeniu,
  • Jakub Stefanków - renowacja aparatu brzmieniowego,
  • Sławomir Syjota i Jan Aleksy - instalacja elektryczna,
  • Wojciech Polak - siłownik sterujący żaluzją.
Jerzy Kukla  Henryk Zuń   Dawid Sucharski   Michał Klepacki  

Przebieg prac:

Po wybudowaniu szafy organowej, mającej obok roli estetycznej funkcję pudła rezonansowego, zostały w niej umieszczone największe i najbardziej skomplikowane elementy mechaniczne jakimi są wiatrownice pierwszego i drugiego manuału. Następnie wszelkie elementy drewniane (w tym piszczałki) zostały oczyszczone i zabezpieczone preparatami ochronnymi (głównie przed szkodnikami). W tym czasie nastąpiła pierwsza przymiarka piszczałek prospektowych, które po wymierzeniu pojechały do pracowni piszczałkarza w celu ich prostowania i (częściowo) przedłużania, aby ładnie wkomponowały się w prospekt. Następnym etapem była renowacja wiatrownic, amortyzatorów wspomagających oraz wymiana poszycia miecha i naprawa skrzynki regulacyjnej. Kiedy wiatrownice stanęły na swoim miejscu została zbudowana jeszcze jedna, wewnętrzna szafa w której w niedalekiej przyszłości została umieszczona sekcja głosów manuału drugiego. Szafa ta posiada otwierane za pomocą siłownika elektrycznego żaluzje powodujące kontrolowane wytłumianie dźwięku. Na parterze szafy pojawiły się odrestaurowane, osobne wiatrowniczki dla głosów sekcji pedału (Subbass 16´ i Octavbass 8´). Kiedy wszystkie nowe elementy (elektromagnesy tonowe i registrowe, kondukty powietrzne oraz kanały), zamówione w niemieckiej firmie Laukhuff dotarły rozpoczął się montaż traktury gry i registrów. Jej główny element - licząca ponad 12 metrów wiązka blisko 250 przewodów połączyła wszystkie włączniki w kontuarze (klawisze, registry i inne przyciski) z różnymi elementami mechanicznymi, pneumatycznymi i elektrycznymi organów. Równocześnie trwała renowacja kontuaru (demontaż i oczyszczenie klawiatur, czyszczenie styków, kalibracja pedału, renowacja podłogi i żaluzji). Po zamontowaniu miecha, dmuchawy i kanałów powietrznych oraz ustawieniu gotowych do intonacji piszczałek prospektowych, zostały poprowadzone kondukty powietrzne z wiatrownic do wszystkich miejsc poza nimi, gdzie miały stanąć piszczałki (prospekt, odstawki głosów: Salicional 8´, Ruhrflöte 8´, Octavbass 8´). Następnie na swoim miejscu stanął pierwszy, kompletny głos Subbass 16´. Potem pojawiło się na wiatrownicy pierwsze 6 piszczałek głosu Octav 4´, które niegdyś znajdowały się w prospekcie i instrument wydał pierwsze dźwięki (w niczym nieprzypominające tych, które słyszymy dziś). Po zakończeniu procesu inwentaryzacji i renowacji ponad 950 piszczałek metalowych można było już rozpocząć pracochłonny i wymagający dużej cierpliwości etap intonacji i strojenia. Polega on najpierw na nadaniu głównemu głosowi organów - Principal 8´ odpowiedniej barwy i stroju, następnie na umieszczaniu kolejnych głosów na wiatrownicach i modelowaniu ich barwą oraz strojem względem tego pierwszego ("principal" od łac. "principium" - pierwszy, najważniejszy) tudzież względem siebie. Prace te wymagają absolutnej ciszy i spokoju, dlatego odbywały się zazwyczaj nocą. Potem zostały sfinalizowane wszelkie zabiegi kosmetyczne, diagnostyczne (renowacja obudowy kontuaru, montaż pulpitu, drabiny, oświetlenia), ostatnia korekta stroju i organy gotowe.
       
        
     


Opis instrumentu:

Instrument posiada 13 głosów, rozmieszczonych między dwa manuały i pedał, elektryczną trakturę gry i registrów sterującą wiatrownicami klapowo-zasuwowymi (manuały) i maszynkami elektropneumatycznymi (pedał), połączenia międzyklawiaturowe, oraz Swellwerk drugiego manuału (żaluzja). Organy są zasilane powietrzem z wysokoobrotowej dmuchawy produkcji węgierskiej, która zaopatruje jeden miech magazynowy wspierany przez 2 amortyzatory na wiatrownicy pierwszego manuału i jeden na wiatrownicy drugiego. Ciśnienie powietrza wynosi 65mm słupa wody (SW). W organach zastosowano strój nierównomiernie temperowany tzw. strój Valotti´ego (przy a´= 440 Hz), który brzmieniowo kieruje je w epokę baroku.

Dyspozycja organów:

Manuał I (Hauptwerk) - zakres klawiatury: C-g3
  1. Principal 8´ - częściowo cynkowy (prospekt), wewnątrz organów - cynowy, podstawowy składnik budowania zestawów głosowych; posiada neutralną barwę dźwięku, w naszym instrumencie przypomina włoską odmianę tego głosu.
  2. Burdon 8´ - głos fletowy, posiada piszczałki kryte, kilka pierwszych piszczałek drewnianych, reszta ze stopu cyny. Ma barwę łagodną, głęboką ale wyraźną, idealnie nadaje się do akompaniamentu dla głosu solowego.
  3. Octav 4´ - piszczałki transponujące o oktawę w górę, konstrukcja pryncypału. Ma jasną barwę dźwięku.
  4. Koppelflöte 4´- głos fletowy, łączony (piszczałka posiada dołączoną nasadkę zwężającą się ku górze), nadaje się do rozjaśniania zestawów głosowych. Ma łagodne i ciepłe barokowe brzmienie.
  5. Mixtur 4-5 fach - głos złożony z kilku chórów (rzędów) piszczałek, tu od 4 do 5 rzędów. Oznacza to, że na każdy dźwięk przypada tu do pięciu piszczałek nastrojonych w różnych interwałach w stosunku do dźwięku podstawowego. Ma ostre brzmienie i służy do tworzenia tzw. organo pleno.
Manuał II (Swellwerk) - zakres klawiatury: C-g3
  1. Ruhrflöte 8´ - głos o piszczałkach półkrytych, posiadających nasadki z otworem na środku prowadzącym do dolutowanej rurki; dźwięk delikatny, bogaty w tony składowe, zadęcie z lekkim "świstem".
  2. Salicional 8´ - częściowo wykonany z cynku (pierwsze 8 piszczałek), dalsze cynowe, jedyny głos smyczkowy w organach; nazwa pochodzi od lac. Salix-wierzba; ma bardzo wąską menzurę przez co jego dźwięk jest bardzo delikatny, eteryczny, bogaty w tony składowe. Wzbogaca brzmieniowo zestawy głosowe, tworzone do akompaniamentu dla głosu solowego innej sekcji; samodzielnie nadaje się do wykonywania jedynie muzyki romantycznej gdy jego siła modulowana jest dodatkowo żaluzją swellwerku.
  3. Principal 4´ - podobnie jak Octav 4´ w I manuale, tyle, że dźwięk stosunkowo słabszy.
  4. Flöte 4´ - głos fletowy, transponujący o oktawę w górę, pierwsze piszczałki kryte, potem otwarte lekko koniczne. Ma bardzo delikatne i ciepłe brzmienie; pięknie komponuje się z Rohrflöte 8´.
  5. Flageolet (czyt. flażolet) 2´ - głos o konstrukcji fletowej lecz intonowany nieco głośniej, transponuje o dwie oktawy wyżej, służy do rozjaśniania zestawów głosowych.
  6. Sesquialtera II fach - głos o konstrukcji pryncypałowej, złożony z dwóch chórów piszczałek (jeden gra alikwot kwinty, drugi - tercji) stosunkowo głośny, jest głosem solowym w zestawieniu z nietransponującym głosem fletowym lub pryncypałowym. W zestawieniu z większą liczbą głosów (8´+4´+2´) wraz z włączonym połączeniem superoktawowym tworzy coś brzmieniowo podobnego do cornettów francuskich. Jest też wspaniałym uzupełnieniem mikstury w organo pleno. Doskonały do odtwarzania barokowych chorałów np. Jana Sebastiana Bacha, który to ten właśnie głos darzył szczególnym sentymentem.
  7. Vacat - wolne miejsce (być może kiedyś stanie tu głos języczkowy).
Pedał (Pedal) - zakres klawiatury: C-f
  1. Subbass 16´ - najniżej grający z całego aparatu brzmieniowego organów. Wydaje dźwięki transponujące o oktawę w dół. Posiada piszczałki kryte (2 pierwsze oktawy z drewna z sosny wysokogórskiej, a ostatnie 6 piszczałek ze stopu cyny i ołowiu). Umieszczony jest na parterze szafy organowej.
  2. Octavbass 8´ - posiada piszczałki otwarte, prawie wszystkie cynkowe, umieszczone w prospekcie (lewa strona). Ma mocne, wyraziste brzmienie.
Połączenia:
  • I+II - połączenie manuału drugiego do pierwszego
  • II+P - połączenie manuału drugiego do pedału
  • I+P - połączenie manuału pierwszego do pedału
  • SuperII+P - połączenie wyższej oktawy drugiego manuału do pedału
  • SuperII+I - połączenie wyższej oktawy drugiego manuału do pierwszego
  • SubII+I - połączenie niższej oktawy drugiego manuału do pierwszego

Opracowanie: Jakub Stefanków (organista "u św. Pawła")

21 maja 2010 r. Ks. Bp Senior Janusz Zimniak dokonał uroczystego pobłogosławienia naszego instrumentu!
     
     


Prezentacja instrumentu odbyła się w niedzielę 30 maja br. na wszystkich Mszach Świętych a pokaz możliwości organów miał miejsce w czasie specjalnego koncertu!

Zasada (uproszczona!) działania organów

  
Dmuchawa


  
w zabudowie dla wytłumienia szumu


     
tłoczy powietrze odpowiednim przewodem do miecha, który wytwarza żądane ciśnienie powietrza;


     
z miecha powietrze biegnie do kanału skąd jest rozprowadzane do wiatrownic, maszynek pneumatycznych, wiatrowniczek i odstawek;


  
w wiatrownicach ciśnienie powietrza jest dodatkowo regulowane;


  
z maszynki pneumatycznej, konduktami doprowadzane jest do poszczególnych piszczałek prospektu;


     
elektromagnesy tonowe uruchamiane z kontuaru otwierają dopływ powietrza do poszczególnych piszczałek na wiatrownicy zaś elektromagnesy registrowe otwierają dopływ powietrza do całego głosu;


  
całość jest uruchamiana za pomocą energii elektrycznej (odpowiednio zabezpieczonej) i zredukowanej do 12 V;


  
szafa żaluzjowa jest otwierana i zamykana za pomocą siłownika.




Ten artykuł pochodzi ze strony:
http://www.pawelbielsko.pl